Een kosmische tijdbom in onze achtertuin
Een van de grootste bekende sterren in ons kosmische buurschap vertoont gedrag dat astronomen doet schrikken. De vraag die wetenschappers zich nu stellen: zijn we getuige van haar laatste levensfase?
WOH G64, gelegen op ongeveer 160.000 lichtjaren afstand, laat het afgelopen decennium dramatische veranderingen zien. Ze veranderde van kleur én werd onverwacht dimmer. Zulke signalen wijzen meestal op één ding: een catastrofaal einde nadert.
Een hyperreus in de Grote Magellaanse Wolk
Deze buitengewone ster bevindt zich in de Grote Magellaanse Wolk – een dwergmelkwegstelsel dat rond de Melkweg cirkelt. Hoewel dit sterrenstelsel kleiner is, biedt het de perfecte omstandigheden voor de vorming van gigantische sterren.
De straal van WOH G64 is ongeveer 1540 keer groter dan die van de zon. Als we haar in het centrum van ons zonnestelsel zouden plaatsen, zou haar oppervlak ver voorbij de baan van Mars reiken. Dit is geen gewone superreus – het is een hyperreus die nucleaire brandstof verbrandt zonder enige spaarzaamheid.
Sterren van dit kaliber leven kort en sterven spectaculair.
Mysterieuze kleurverandering schokt wetenschappers
Tot voor kort gold WOH G64 als een van de koudste bekende reuzensterren – haar spectrum vertoonde een diep rode tint. Maar tussen 2013 en 2014 gebeurde iets onverwachts: ze veranderde plotseling van kleur naar geel.
Dit betekent dat de oppervlaktetemperatuur abrupt met ongeveer 1000 °C steeg. Alsof dat nog niet genoeg was, dimde de ster de afgelopen jaren onverwacht met ongeveer twee magnitudes. Dergelijke schommelingen gaan ver voorbij normale pulsaties.
Voor astronomen is dit een alarmsignaal aan de kosmische horizon. Een mogelijke verklaring suggereert dat de ster al geruime tijd warmer was, maar verborgen achter dichte stofwolken. WOH G64 verliest snel massa door krachtige stellaire winden.
De omhulling van gas en stof rondom de ster kan wel enkele zonsmassa’s bevatten. De kleurverandering zou een tijdelijk “venster” door dit kosmische gordijn kunnen zijn geweest.
Twee sterren in plaats van één?
Een onderzoeksteam onder leiding van dr. Gonzalo Muñoz-Sánchez publiceerde intrigerende bevindingen in Nature Astronomy. Hun conclusie: WOH G64 zou geen enkele ster kunnen zijn, maar een dubbelstersysteem.
Volgens deze theorie heeft de massieve, opgezwollen hyperreus een compacte, dichte begeleider. Deze gebruikt zijn zwaartekracht om materiaal uit de buitenste lagen van de reus te trekken.
Door de extreem dichte gasomgeving kunnen huidige telescopen de twee objecten niet duidelijk scheiden. Berekeningen tonen echter dat ze in ongeveer vier jaar om elkaar heen draaien. Dit type wisselwerking kan de evolutie en het uiteindelijke lot van de ster dramatisch beïnvloeden.
Supernova of stille ineenstorting?
Astronomen overwegen verschillende scenario’s. Het eerste is de klassieke supernova. Als dit gebeurt, zou het een van de meest indrukwekkende verschijnselen aan de zuidelijke hemel worden.
De explosie-energie zou door de polen kunnen ontsnappen, terwijl de stoftorus rond de evenaar een spectaculaire structuur zou vormen.
Een tweede scenario is nog dramatischer in zijn stilte – een directe ineenstorting tot een zwart gat zonder heldere waarschuwingsflits. Dit zou betekenen dat een van de grootste sterren simpelweg “uitgaat” en een gravitationele afgrond achterlaat.
Het derde mogelijke scenario: een fusie van beide sterren in het systeem. Dit zou de situatie tijdelijk kunnen stabiliseren, maar alleen het onvermijdelijke einde uitstellen.
Wordt dit de grootste kosmische show ooit?
Als WOH G64 explodeert, zou haar helderheid zelfs de legendarische SN 1987A supernova kunnen overtreffen – die ook ontstond in de Grote Magellaanse Wolk.
Kosmische processen spelen zich af over miljoenen jaren, maar soms treffen we precies het moment waarop het universum zich voorbereidt op een vuurwerk. WOH G64 zou zo’n moment kunnen zijn – een herinnering dat zelfs de grootste sterren slechts tijdelijke gloeiende experimenten zijn in het laboratorium van zwaartekracht en kernfysica.
Voor waarnemers op het zuidelijk halfrond zou een eventuele explosie spectaculair zijn. Wetenschappers houden de ster nauwlettend in de gaten, wetende dat de volgende fase – of het nu morgen of over duizend jaar gebeurt – ons begrip van stellaire evolutie verder zal verdiepen.
