Historische ommekeer in Europese energieproductie
Europa heeft een keerpunt bereikt dat een decennium geleden ondenkbaar leek. Het jaar 2025 markeerde het moment waarop het continent voor het eerst meer elektriciteit uit wind en zon produceerde dan uit steenkool, gas en olie samen. Dit is geen symbolische mijlpaal – het toont aan dat het energiesysteem fundamenteel verandert en dat hernieuwbare bronnen niet langer een alternatief zijn, maar de ruggengraat van de elektriciteitsproductie.
Tegelijkertijd begint hiermee de meest complexe fase. Want het louter produceren van schone energie volstaat niet – deze moet betaalbaar, stabiel en toegankelijk zijn voor alle Europeanen.
Groene energiesprong: van 20% naar 30% in slechts vijf jaar
Volgens de meest recente Europese elektriciteitsanalyse van Ember uit 2026 was wind- en zonne-energie in 2025 goed voor 30% van de totale elektriciteitsproductie in de EU, terwijl fossiele brandstoffen 29% vertegenwoordigden. Dit is de eerste keer in de geschiedenis dat hernieuwbare bronnen fossiele brandstoffen overtreffen.
Dr. Petrovich van Ember noemt deze sprong binnen zo’n korte tijdspanne “recordbrekend en ongekend”. In amper vijf jaar tijd groeide schone energie van 20% naar 30%, wat aantoont dat de energietransitie geen theorie meer is, maar realiteit.
Momenteel produceren al 14 EU-landen meer elektriciteit uit wind en zon dan uit gas of steenkool. Daartoe behoren Spanje, Griekenland, Hongarije, Nederland en andere landen die een decennium geleden nog als afhankelijk van fossiele brandstoffen werden beschouwd.
Zonne-energie: de snelst groeiende technologie in de EU-geschiedenis
De uitbreiding van zonne-energie in Europa verloopt in een ongekend tempo. In 2025 steeg de zonne-energieproductie met 20,1%, en dit is nu al het vierde opeenvolgende jaar waarin de groei de 20% overschrijdt.
Dit betekent dat zonne-energie de snelst groeiende energietechnologie in de EU-geschiedenis is geworden.
De cijfers spreken voor zich:
- In 2025 bereikte zonne-energie 369 TWh,
- meer dan het dubbele van 2020,
- de toename in 2025 alleen al komt overeen met de jaarlijkse productie van drie kernreactoren.
Ook de groei van het geïnstalleerde vermogen is indrukwekkend: de EU installeerde in één jaar tijd 65,1 GW nieuwe zonne-energie. Dit was bijna gelijk verdeeld over grote centrales en daksystemen.
Hongarije, Cyprus, Griekenland, Spanje en Nederland produceren nu al meer dan 20% van hun elektriciteit uit zonne-energie.
Wind: de tweede grootste elektriciteitsbron in Europa
Hoewel 2025 geen gunstig jaar was voor windturbines – minder wind, minder neerslag – produceerden ze toch 17% van de EU-elektriciteit, waarmee ze gas overtroffen.
Dit toont aan dat Europa nu structureel steunt op variabele hernieuwbare bronnen, iets wat een decennium geleden onmogelijk leek.
Steenkool verdwijnt naar de geschiedenisboeken: 19 EU-landen vrijwel zonder
Het aandeel van steenkool in de elektriciteitsproductie daalde tot 9,2% – het laagste niveau ooit. Een decennium geleden vertegenwoordigde het nog bijna een kwart van alle EU-elektriciteit.
Maar liefst 19 EU-lidstaten functioneren nu praktisch zonder steenkool. Dit is een van de snelste processen van steenkoolafbouw ter wereld.
Maar gas dicteert nog steeds de prijzen – en dat is de grootste paradox
Hoewel het gasverbruik afneemt, bepaalt gas nog steeds de pieken in elektriciteitsprijzen. Waarom?
- Gascentrales schakelen in wanneer wind of zon tekortschiet.
- Zij bepalen de marginale marktprijs, zelfs als hun productie een kleiner aandeel vormt.
- In 2025 steeg de gasproductie in de EU met 8%, voornamelijk door droogte die de waterkracht verminderde.
Hierdoor steeg de rekening voor elektriciteitsimport tot 32 miljard euro – 16% meer dan het jaar ervoor.
Dit betekent dat zelfs met recordhoeveelheden schone energie, de prijzen nog steeds worden bepaald door fossiele brandstoffen.
De grootste hindernis: niet productie, maar netwerken en energieopslag
Europa bouwt snel zonne- en windcentrales, maar netwerken en opslagsystemen kunnen het tempo niet bijbenen.
De belangrijkste problemen:
- overbelaste netwerkknooppunten,
- trage groei van batterijopslagcapaciteit,
- ontoereikende grensoverschrijdende verbindingen,
- toenemende belasting door datacentra en industrie.
In 2025 overschreed de EU voor het eerst 10 GW aan grootschalige batterijopslagcapaciteit, maar de werkelijke behoefte nadert 40-50 GW.
Zonder modernisering van netwerken en opslag blijft hernieuwbare energie een “statistische overwinning”, maar geen echte tool voor prijsverlaging.
Het Spaanse voorbeeld: veel schone energie, maar dure rekeningen
Spanje produceerde in 2025 42% van zijn elektriciteit uit wind en zon – tien procentpunten meer dan het EU-gemiddelde.
Toch was het land door netwerkstabiliteitsproblemen genoodzaakt het gasverbruik met 19% te verhogen, zelfs toen er voldoende hernieuwbare energie beschikbaar was.
Het resultaat:
- meer gas verbrand dan nodig,
- een deel van de schone energie bleef onbenut,
- 2025 werd het derde duurste jaar voor consumenten.
Dit is een uitstekend voorbeeld dat productie alleen niet genoeg is – netwerken, opslag en flexibiliteit zijn essentieel.
2026: zal Europa zijn schone energiepotentieel benutten?
Experts zijn het eens: Europa heeft alle mogelijkheden om gas definitief voorbij te streven, maar alleen als het:
- de inzet van batterijen versnelt,
- netwerken moderniseert,
- grensoverschrijdende verbindingen uitbreidt,
- flexibelere mechanismen voor vraagbeheer implementeert.
Anders blijft gas de “stille scheidsrechter” die de prijzen bepaalt, zelfs wanneer schone energie overvloedig aanwezig is.
Het tijdperk van schone energie is begonnen – nu moet het échte voordeel voor mensen komen
Europa heeft bewezen dat het meer schone elektriciteit kan produceren dan fossiele. Dit is een historische prestatie.
Maar het werkelijke succes van de transitie zal niet worden gemeten in percentages, maar in of:
- elektriciteitsprijzen stabieler worden,
- het systeem veiliger wordt,
- de afhankelijkheid van import afneemt,
- consumenten werkelijk financieel voordeel ervaren.
De revolutie van schone energie is al gaande. Nu begint het moeilijkste deel – deze omzetten in economisch en energetisch voordeel voor elke Europese burger.
