Dramatische prijsexplosie schudt wereldwijde energiemarkten
De energiemarkten beleven momenteel een van de meest heftige schokken sinds de crisis van 2022. In slechts twee dagen tijd schoten de Europese aardgasprijzen omhoog met maar liefst 75 procent. Tijdens de meest recente handelssessie alleen al steeg de prijs met 35 procent.
Op de Amsterdamse beurs klommen de TTF-contracten (ICE Endex Dutch TTF) naar ongeveer 60 euro per MWh. Dit markeert het hoogste niveau sinds 2023 en zendt shockgolven door de hele energiesector.
De plotselinge prijsstijging ontstond na een besluit van Qatar om een deel van de productie stil te leggen. Dit gebeurde als reactie op een Iraanse drone-aanval. Het staatsbedrijf QatarEnergy stopte tijdelijk de productie van verschillende producten, waaronder vloeibaar aardgas (LNG), in het Ras Laffan-complex.
Dit complex alleen al levert ongeveer een vijfde van het wereldwijde LNG-aanbod. De markt reageerde onmiddellijk, met investeerders die vrezen dat leveringsonderbrekingen kunnen aanhouden, vooral als de scheepvaart door de Straat van Hormuz langdurig beperkt blijft.
Voorzorgsmaatregel of langdurige verstoring
Energieanalist Scott Shelton van TP ICAP merkt op dat de beslissing waarschijnlijk een voorzorgsmaatregel is. LNG is een extreem brandbare substantie, en elke aanslag op de infrastructuur zou catastrofale gevolgen kunnen hebben.
Voor de markten blijft echter één cruciale vraag centraal staan: hoe lang zal deze force majeure-situatie duren? Het antwoord hierop bepaalt of we te maken krijgen met een tijdelijke schok of een structurele crisis.
Ergste schok sinds Russische invasie van Oekraïne
Sinds de escalatie van het conflict in het Midden-Oosten is een deel van de olie- en gasinfrastructuur in verschillende landen gesloten of beperkt. Israël heeft delen van gasvelden stilgelegd, Saoedi-Arabië sloot tijdelijk zijn grootste olieraffinaderij, en in Iraaks Koerdistan kwam de productie vrijwel tot stilstand.
Dit roept herinneringen op aan 2022, toen de Russische invasie van Oekraïne de wereldwijde energiehandel fundamenteel verstoorde. Analisten van Goldman Sachs hebben hun gasprijs prognose voor april 2026 verhoogd naar 55 euro per MWh, ten opzichte van eerder 36 euro.
In een erger scenario, waarbij de leveringen een maand worden stopgezet, zou de TTF-prijs kunnen stijgen tot 74 euro per MWh. Dit is een niveau dat in 2022 leidde tot een scherpe daling van de vraag in Europa. Als verstoringen langer dan twee maanden aanhouden, zouden de prijzen zelfs de grens van 100 euro kunnen overschrijden.
Dit zou directe druk uitoefenen op de industrie, huishoudens en inflatie.
Europa afhankelijk van LNG met halfvolle reserves
Na de winter zijn de Europese gasreserves slechts ongeveer 30 procent gevuld. Daarom is het continent zeer afhankelijk van LNG-import om de voorraden aan te vullen voor het volgende stookseizoen.
Hoewel de EU ernaar streeft om tegen 2027 volledig af te stappen van Russisch gas, blijft de realiteit complex. De wereldmarkt is gevoelig voor elke verstoring.
Noorwegen, de grootste gasleverancier van Europa, voorziet in ongeveer 30 procent van de vraag van het continent. Maar zelfs haar capaciteit kan het verlies van wereldwijde LNG-stromen niet compenseren als de Straat van Hormuz verlamd blijft.
De Noorse minister van Energie, Terje Aasland, erkende dat de huidige gebeurtenissen mogelijk opnieuw discussies in de EU zullen aanwakkeren over een verbod op de import van Russisch gas. Geopolitiek dwingt Europa opnieuw te kiezen tussen veiligheid, prijs en politieke principes.
Dubbele en gevaarlijke klap voor Azië
Zuid-Azië zou op korte termijn de grootste bedreiging kunnen ondervinden. Volgens gegevens van Kpler vormen Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten 99 procent van de LNG-import van Pakistan, 72 procent van Bangladesh en meer dan de helft van India.
Deze landen hebben beperkte opslagflexibiliteit, dus leveringsonderbrekingen kunnen niet alleen een prijzenoorlog op de spotmarkt betekenen, maar ook directe vraagvermindering en rantsoenering.
Voor India is de bedreiging nog groter: ongeveer 60 procent van haar geïmporteerde olie komt uit het Midden-Oosten, en meer dan de helft van de LNG-contracten is geïndexeerd aan de Brent-olieprijs. Als zowel olie als gas stijgen, ondervindt het land een dubbele klap – fysiek en financieel.
Sommige Aziatische landen hebben al noodplannen geactiveerd, zijn begonnen met het zoeken naar alternatieve leveringsbronnen en verhogen hun aankopen op de spotmarkt.
Kettingreactie in metaal en industrie
Na de productiestop in Qatar stegen de aluminiumprijzen op de London Metal Exchange met meer dan 2 procent. QatarEnergy bezit samen met partner Norsk Hydro ASA 50 procent van de aandelen van Qatalum, een van de grootste aluminiumproducenten in de regio.
Verstoord transport door de Straat van Hormuz verstoort niet alleen energie, maar ook metaalstromen. Dit betekent een bredere kettingreactie, van energie tot bouw, auto-industrie en elektronica.
Wat dit betekent voor uw portemonnee
De huidige correctie van 75 procent in gasprijzen over twee dagen laat zien hoe fragiel het wereldwijde energiesysteem is. Zelfs een tijdelijke leveringsstop in een regio waar een enorm deel van ’s werelds energie doorheen gaat, kan een financiële storm veroorzaken.
Als het conflict snel wordt gedeëscaleerd, kunnen de prijzen stabiliseren. Maar als de Straat van Hormuz geblokkeerd blijft, kan de wereld worden geconfronteerd met een nieuwe energieschok – mogelijk zelfs ernstiger dan die welke in 2022 ontstond.
Europa staat opnieuw op de drempel van een energetische beproeving. De komende weken zullen cruciaal zijn voor het bepalen of dit een tijdelijke schok of het begin van een langdurige crisis wordt.
